जि.प.प्रा. शाळा, कुठरेच्या विद्यार्थी व शिक्षकांनी घेतला ‘विषमुक्त अन्न, सुरक्षित जीवन’चा अनुभव

तळमावले/वार्ताहर

 गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून भक्तीबरोबरच सामाजिक, शैक्षणिक, आरोग्यविषयक आणि पर्यावरणपूरक संदेश समाजापर्यंत पोहोचविण्याचा अभिनव उपक्रम श्री. सुनील पवार सर यांच्या घरी साकारण्यात आला आहे. “आपला बाप्पा – विषमुक्त अन्न, सुरक्षित अन्न, सुरक्षित जीवन” ही संकल्पना केंद्रस्थानी ठेवून साकारलेल्या या आगळ्यावेगळ्या देखाव्यात कुठरे गावाची प्रतिकृती, ग्रामीण जीवनशैली, शेती, घरगुती अन्नसंस्कृती, सेंद्रिय शेती, गांडूळ खत, जलसंवर्धन आणि रेन वॉटर हार्वेस्टिंग यांचे प्रभावी चित्रण करण्यात आले आहे.

जि. प. प्राथमिक शाळा, कुठरे येथील विद्यार्थी व शिक्षकांनी या देखाव्यास भेट देऊन विविध उपक्रमांची माहिती घेतली. विद्यार्थ्यांनी उत्सुकतेने प्रत्येक प्रतिकृतीचे निरीक्षण केले. प्रत्यक्ष कृती व देखाव्याच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना आरोग्य, अन्नसुरक्षा, शेती आणि पर्यावरण संवर्धनाचे महत्त्व समजावून सांगण्यात आले.

आजच्या काळात सुरक्षित आणि दर्जेदार अन्नाची गरज वाढत असताना शेतीमध्ये सेंद्रिय खत, गांडूळ खत आणि नैसर्गिक शेती पद्धतींचा वापर करण्याचे महत्त्व या देखाव्यातून सांगण्यात आले आहे. जमिनीची सुपीकता टिकविणे, मातीचे आरोग्य जपणे आणि पर्यावरणाचा समतोल राखणे यासाठी नैसर्गिक साधनांचा योग्य वापर करण्याचा संदेश देण्यात आला.

“शेतात पिकणारे अन्न सुरक्षित असेल, तरच आपल्या ताटातील अन्न सुरक्षित राहील,” ही संकल्पना विद्यार्थ्यांसमोर अत्यंत सोप्या आणि परिणामकारक पद्धतीने मांडण्यात आली.

देखाव्यात पारंपरिक ग्रामीण घराचे चित्रण करताना घरगुती स्वयंपाकाची पद्धत, पारंपरिक मसाले आणि पौष्टिक आहार यांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.

धान्य, डाळी, कडधान्ये, भाज्या, पालेभाज्या, फळे आणि विविध पारंपरिक खाद्यपदार्थांचा संतुलित आहारात समावेश करण्याची गरज दाखविण्यात आली. घरचे ताजे, स्वच्छ आणि पौष्टिक अन्न हे निरोगी जीवनाचा महत्त्वाचा आधार असल्याचा संदेश या माध्यमातून देण्यात आला.

आधुनिक जीवनशैलीमुळे हॉटेल, ढाबे आणि फास्ट फूडचा वापर वाढत आहे. बाहेरील खाद्यपदार्थांच्या बाबतीत स्वच्छता, अन्नाची गुणवत्ता, अतिरिक्त रंग, तेल, मीठ आणि इतर घटकांचा वापर याबाबत जागरूक राहण्याचा संदेश देखाव्यातून देण्यात आला.

बाहेरील खाद्यपदार्थ पूर्णपणे टाळावेत असा एकतर्फी संदेश न देता, खाद्यपदार्थांची स्वच्छता, गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि प्रमाण यांचा विचार करून योग्य निवड करावी, अशी आरोग्यदायी जीवनशैलीची जाणीव करून देण्यात आली.

देखाव्याचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे जलसंवर्धन. पावसाचे पाणी अडवणे, ते जमिनीत जिरवणे, भूजलपातळी वाढविणे आणि पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे यांचे महत्त्व प्रतिकृतीच्या माध्यमातून दाखविण्यात आले.

रेन वॉटर हार्वेस्टिंगची प्रतिकृती साकारून पावसाच्या पाण्याचा योग्य वापर कसा करता येतो, याचे प्रात्यक्षिक स्वरूपातील दर्शन घडविण्यात आले आहे.

“पाणी आहे तरच शेती आहे, शेती आहे तरच अन्न आहे आणि अन्न आहे तरच जीवन आहे,” हा जलसंवर्धनाचा व्यापक संदेश विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यात आला.

या देखाव्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे कुठरे गावाची साकारलेली प्रतिकृती. ग्रामीण घर, शेती, शेतातील विविध कामे, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर आणि गावातील पारंपरिक जीवनपद्धती यांचे सुंदर दर्शन या प्रतिकृतीतून घडते.

आजच्या डिजिटल आणि धावपळीच्या जीवनात लोप पावत चाललेल्या ग्रामीण जीवनातील साधेपणा, स्वावलंबन, निसर्गाशी असलेले नाते आणि पारंपरिक अन्नसंस्कृती यांची ओळख विद्यार्थ्यांना या माध्यमातून झाली.

जि. प. प्राथमिक शाळा, कुठरे येथील विद्यार्थी व शिक्षकांनी या देखाव्याला दिलेली भेट ही विद्यार्थ्यांसाठी केवळ गणेशदर्शनापुरती मर्यादित न राहता अनुभवाधारित शिक्षणाची एक सुंदर संधी ठरली.

विद्यार्थ्यांनी विविध प्रतिकृती पाहून प्रश्न विचारले, माहिती जाणून घेतली आणि विषमुक्त अन्न, सेंद्रिय शेती, सकस आहार, पाणी बचत व पर्यावरण संवर्धन यांचे महत्त्व समजून घेतले.

शालेय शिक्षणातील पर्यावरण शिक्षण, आरोग्य शिक्षण, मूल्यशिक्षण आणि अनुभवाधारित शिक्षण यांची सांगड या भेटीतून घालण्यात आली.

श्री. सुनील पवार  यांच्या घरी साकारलेला हा गणेशोत्सवाचा देखावा म्हणजे केवळ आकर्षक सजावट नसून भक्ती, शिक्षण, आरोग्य, शेती, पर्यावरण आणि सामाजिक जाणीव यांचा सुंदर संगम आहे.

गणरायाच्या आगमनाच्या निमित्ताने “विषमुक्त अन्न खाऊया, सुरक्षित जीवन जगूया; पाणी वाचवूया, निसर्ग जपूया” हा संदेश घराघरात पोहोचविण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून करण्यात आला आहे.

या आगळ्यावेगळ्या देखाव्याला जि. प. प्राथमिक शाळा, कुठरेच्या विद्यार्थी व शिक्षकांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. विद्यार्थ्यांसाठी हा देखावा मनोरंजनाबरोबरच आरोग्यदायी जीवनशैली, सुरक्षित अन्न, सेंद्रिय शेती आणि पर्यावरण संवर्धनाचा महत्त्वपूर्ण धडा देणारा ठरला.